
Bazı sabahlar yataktan kalkmak dağ taşımak gibi gelir. Bazı günler yerinde duramaz, bir işten ötekine koşarsın. Bazı anlarda ise her şey yerli yerindedir; zihnin berrak, kalbin sakin. Yoga felsefesi bu üç hali üç guna ile anlatır: tamas, rajas ve sattva. Bu yazıda gunaların ne olduğunu, günlük hayatta nasıl göründüğünü ve yoga, nefes ve alışkanlıklarla onları nasıl dengeleyebileceğini bulacaksın. Gunalar geleneksel bir kavramdır; burada psikolojik ya da tıbbi bir sınıflandırma olarak değil, kendini gözlemlemek için bir mercek olarak ele alınıyor.
Guna, Sanskritçede "nitelik", "özellik" ya da bir ipin "lifi" anlamına gelir. Sankhya felsefesine göre doğa (Prakriti) üç gunadan oluşur ve her şey, düşünceler ve duygular da dahil, bu üçünün farklı oranlarda karışımıdır. Gunalar bir ipin lifleri gibi iç içe geçmiştir; hiçbiri tek başına bulunmaz.
Bhagavad Gita'nın 14. bölümü gunaları ayrıntılı olarak anlatır. Sankhya'daki yeri için Sankhya'nın Evren Haritası yazısına bakabilirsin.
| Tamas | Rajas | Sattva | |
|---|---|---|---|
| Temel nitelik | Ağırlık, durgunluk | Hareket, tutku | Berraklık, denge |
| Zihinde | Uyuşukluk, isteksizlik, kafa karışıklığı | Huzursuzluk, istek, telaş | Sakinlik, netlik, şefkat |
| Bedende | Ağırlık, hantallık | Gerginlik, tükenmişlik | Hafiflik, canlılık |
| Olumlu yüzü | Dinlenme, uyku, istikrar | Enerji, harekete geçme | Anlayış, uyum |
Hiçbir guna tek başına "kötü" değildir. Tamas olmadan uyuyamazsın, rajas olmadan yataktan kalkamazsın. Sorun, birinin uzun süre aşırı baskın hale gelmesidir.
Gelenekteki temel fikir şudur: Önce tamastan rajasa, sonra rajastan sattvaya geçilir. Yani uyuşuksan önce harekete ihtiyacın var; huzursuzsan sakinleşmeye.
Bhagavad Gita'nın 17. bölümü yiyecekleri de gunalara göre ayırır. Geleneksel yoruma göre:
Bunu bir yasaklar listesi olarak değil, yediklerinin sana nasıl hissettirdiğini fark etmenin bir yolu olarak düşünebilirsin. Beslenmende büyük bir değişiklik yapmayı düşünüyorsan, özellikle bir sağlık sorunun varsa, bir diyetisyene danış.
Ayurveda sattva, rajas ve tamasa "zihnin nitelikleri" (maha guna) der ve bunları bedenin doshalarından (Vata, Pitta, Kapha) ayrı tutar. Bazı yorumcular yine de bağlantı kurar: Örneğin dengesiz Vata ve Pitta'nın rajası, dengesiz Kapha'nın taması artırabileceği söylenir.
Gün sonunda kendine üç soru sor:
Birkaç hafta not tutmak, hangi alışkanlıkların hangi gunayı beslediğini görmeni sağlar.
Gita'ya göre son amaç sattvada kalmak bile değil, üç gunanın ötesine geçmektir (14.20). Bu, gunaların gelip gidişini izleyen ama onlarla özdeşleşmeyen bir bilinç halidir. Meditasyonun "tanık" vurgusu buradan gelir.
Sankhya felsefesine göre doğayı oluşturan üç niteliktir: tamas (ağırlık, durgunluk), rajas (hareket, tutku) ve sattva (berraklık, denge).
Hayır. Tamas uyku ve dinlenme için gereklidir. Sorun, uzun süre aşırı baskın olmasıdır.
Düzenli meditasyon, sakin nefes, taze ve sade beslenme, doğada vakit geçirmek ve iyi uyku sattvayı besler.
Hayır. Doshalar bedensel, gunalar zihinsel niteliklerdir; ama Ayurveda ikisinin birbirini etkilediğini kabul eder.