
Alarm çalıyor, dışarısı hâlâ karanlık ve yatak her zamankinden sıcak. Kalkıp matını sermekle yorganı başına çekmek arasındaki o küçük an... Yoga felsefesi bu ana bir isim veriyor: Tapas. Kelime anlamı "ısı" ya da "yanmak" olan tapas, kendini zorlamak değil, istikrarla doğru olanı seçmek demek. Bu yazıda tapasın ne olduğunu, yoga geleneğindeki yerini, faydalarını ve onu şefkatle dengeleyerek nasıl uygulayabileceğini bulacaksın.
Tapas, Sanskritçe "tap" kökünden gelir; ısıtmak, yanmak anlamındadır. Yoga felsefesinde öz disiplin, kararlılık ve bir hedef için gösterilen istikrarlı çabayı ifade eder. Geleneksel benzetmeye göre, tıpkı ateşin altını arındırması gibi tapas da insandaki alışkanlıkları ve zihinsel bulanıklığı dönüştürür.
Tapas genellikle iki biçimde görünür:
Tapas, Patanjali'nin beş niyamasının üçüncüsüdür: shaucha (temizlik), santosha (hoşnutluk), tapas (disiplin), svadhyaya (kendini tanıma) ve ishvara pranidhana (teslimiyet).
Patanjali tapasa iki yerde özel önem verir:
Shaucha hakkında daha fazlası için Shaucha yazısına bakabilirsin.
Bhagavad Gita'nın 17. bölümü tapası üç alanda anlatır:
| Alan | Gita'daki karşılığı |
|---|---|
| Beden | Temizlik, dürüstlük, şiddetsizlik, ölçülülük |
| Söz | Doğru, hoş ve faydalı konuşmak; kimseyi incitmemek |
| Zihin | Dinginlik, nezaket, sessizlik, kendine hâkim olmak |
Gita aynı bölümde tapası niyetine göre de ayırır: Sonuç beklemeden, inançla yapılan tapas sattvik (dengeli); gösteriş ya da övgü için yapılan rajasik (tutkulu); kendine ya da başkasına zarar veren tapas ise tamasik (karanlık) sayılır. Bu ayrım bugün de çok şey söylüyor: Disiplin, kendini cezalandırmaya dönüşürse amacından sapar.
Ayurveda tapası, sindirim ve dönüşümle ilişkilendirilen "agni" (ateş) kavramıyla birlikte düşünür. Geleneksel yoruma göre ölçülü bir disiplin içsel ateşi besler, aşırısı ise onu yorar.
Tapas tek başına bırakılırsa katılığa dönüşebilir. Yoga geleneği onu iki ilkeyle dengeler:
Kendine şunu sorabilirsin: "Bu disiplini kendimi geliştirmek için mi yapıyorum, yoksa kendimi cezalandırmak için mi?" Cevap ikincisiyse bir adım geri çekilmenin zamanı.
Yoga felsefesinde öz disiplin ve kararlılık anlamına gelen, Patanjali'nin beş niyamasının üçüncüsüdür. Kelime anlamı "ısı" ya da "yanmak"tır.
Küçük ve sürdürülebilir taahhütlerle: her gün kısa bir pratik, düzenli meditasyon ya da sana iyi gelmeyen bir alışkanlığı bırakmak.
Hayır. Tapas istikrarlı çabadır; şefkat (ahimsa) ve hoşnutlukla (santosha) dengelenmediğinde amacından sapar.
Gita'nın 17. bölümü tapası beden, söz ve zihin olmak üzere üç alanda anlatır ve niyetine göre sattvik, rajasik ve tamasik diye ayırır.